De vijf oriëntaties
De vijf pedagogische oriëntaties vormen een eerste uitgangspunt voor het nadenken over een pedagogiek van ontvankelijkheid. Ze zijn geen onderdeel van een methode. Ik beschouw ze als richtingen die helpen om verschillende kanten van die pedagogiek te onderzoeken en van daaruit ook te verkennen hoe ontvankelijkheid in het onderwijs een plaats kan krijgen.
Gaandeweg komen rond elke oriëntatie kunstprojecten, (kinder- en jeugd)boeken, films, theoretische concepten, gesprekken en ervaringen uit de praktijk samen. Zo wordt duidelijker wat de oriëntaties precies kunnen betekenen en ontstaan er hopelijk nieuwe perspectieven, verbanden en mogelijkheden voor de praktijk.
Belichaamd waarnemen
We leren de wereld niet alleen met ons hoofd kennen
Ook wat we zien, horen, voelen, ruiken en lichamelijk en emotioneel ervaren, vormt hoe de wereld tot ons komt. Deze oriëntatie onderzoekt wat we via het lichaam kunnen weten en wat er mogelijk wordt wanneer waarneming en ervaring niet meteen in woorden hoeven te passen.
Belichaamd waarnemen is de verhouding tot het gedeelde bestaan onderzoeken vanuit lichamelijke en zintuiglijke ervaring.
Relationeel verhouden
We bestaan niet op onszelf
We staan altijd in verhouding tot andere mensen, andere levensvormen, tot verschillende plekken en materialen . Deze oriëntatie onderzoekt hoe we deel uitmaken van die relaties, hoe afhankelijkheden daarin werken en hoe we daardoor over en weer worden gevormd.
Relationeel verhouden is de verhouding tot het gedeelde bestaan onderzoeken vanuit verbondenheid en wederzijdse afhankelijkheid.
Getuigen zonder te fiksen
Niet alles is maakbaar of beheersbaar
We zijn gewend om veel van wat we tegenkomen te begrijpen, te ordenen en waar mogelijk op te lossen. Maar niet alles laat zich begrijpen, herstellen of oplossen. Het gedeelde bestaan bestaat ook uit verschil, ongemak, verlies en niet-weten. Deze oriëntatie onderzoekt hoe we aanwezig kunnen zijn bij wat pijnlijk, ingewikkeld of tegenstrijdig is, zonder het direct te verklaren, te verzachten of te veranderen.
Getuigen zonder te fiksen is de verhouding tot het gedeelde bestaan onderzoeken vanuit wat zich niet zomaar laat begrijpen, herstellen of oplossen.
Wereld (mede)vormgeven
De wereld zoals we haar kennen ligt niet vast
De wijze waarop we de wereld ordenen en interpreteren spreekt niet vanzelf. Categorieën, classificaties, normen en gewoontes zijn ontstaan en gevormd, en hadden ook anders vorm kunnen krijgen. Deze oriëntatie onderzoekt hoe zulke vormen ontstaan, wat ze mogelijk maken of begrenzen en hoe ze anders gedacht, verbeeld en ingericht kunnen worden.
De wereld (mede)vormgeven is de verhouding tot het gedeelde bestaan onderzoeken vanuit de vormen en ordeningen die door mensen worden voortgebracht.
Herinneren
Wat uit beeld is geraakt is niet verdwenen
Ervaringen en geschiedenissen uit het verleden werken door in het heden. Deze oriëntatie onderzoekt hoe wordt herinnerd, wat wordt herinnerd en vanuit welk perspectief. Herinneren kan ruimte maken voor erkenning, voor herstel en voor wat nooit is meegeteld. Het kan echter ook selectief zijn of worden ingezet om bepaalde verhalen, posities en handelingen te rechtvaardigen.
Herinneren is de verhouding tot het gedeelde bestaan onderzoeken vanuit wat uit beeld raakte en toch blijft doorwerken.
Ken je iets dat bij een van deze oriëntaties aansluit en wil je daar wat over delen?